| Nasze artykuły |
- Tytuł : Osmologia - Tresura psów
- Dział: Psy na służbie
- Kategoria : Osmologia
- Dodany : 13/11/07
- Ilość wyświetleń: 4094
Osmologia - Tresura psów
Tresura psów specjalnych do identyfikacji śladów zapachowych polega na wytworzeniu odruchów warunkowych instrumentalnych tzn. skojarzeniu w układzie nerwowym psa konieczności wykonania określonej czynności (znalezienia w szeregu zapachowym i zaznaczenia próbki z zapachem odpowiadającym zapachowi podanemu do nawęszenia na starcie) – w celu otrzymania nagrody. Wspomniany odruch powstaje stopniowo dzięki wielokrotnemu powtarzaniu. Po dłuższym okresie przerw i niepowtarzania prób, odruch ten może zacząć wygasać. Uważa się, że ponowne uzyskanie wygaszonego odruchu jest na ogół łatwiejsze niż wytworzenie nowego odruchu u psa nieszkolonego.
ZAŁOŻENIA OGÓLNE
- Tresura psów do identyfikacji śladów zapachowych ludzi prowadzona jest przede wszystkim w systemie stacjonarnym (w ośrodku szkoleniowym) lub w uzasadnionych przypadkach w systemie indywidualnym (w jednostkach Policji) przez doświadczonych przewodników wg określonego harmonogramu i pod nadzorem instruktorów z ośrodka szkoleniowego.
- Tresura stacjonarna psów prowadzona jest przez okres 6-7 miesięcy. Przy czym długość trwania tresury może ulec wydłużeniu lub skróceniu w zależności od indywidualnych postępów tresowanych psów.
- Tresura zwierząt oparta jest o wykorzystanie metody smakołykowo-wyróżnienionej z przewagą wykorzystania instynktu pokarmowego. W celu zwiększenia poziomu motywacji zwierząt stosuje się specjalny dobowy układ żywieniowy. Psy otrzymują 2/3 dawki żywieniowej w godzinach popołudniowych, po zakończeniu tresury praktycznej. Pozostała cześć dawki uzupełniana jest w postaci smakołyków podczas ćwiczeń tresurowych. Jednakże ustalenie proporcji między motywacją pokarmową a aportową uzależnione jest od indywidualnych predyspozycji poszczególnych psów. Psy karmione są dopiero po wykonaniu zadań w pracowni, w godzinach wczesno popołudniowych.
- Zadaniem każdego z przewodników odbywającego szkolenie stacjonarne jest prowadzenie tresury dwóch psów równolegle. Przy czym wytresowanie co najmniej jednego psa pozwala przewodnikowi ukończyć kurs szkoleniowy.
- Każdy z etapów tresury psów jest oceniany przez instruktorów. Nieosiągnięcie przez psa zadawalających, wyznaczonych programem, postępów stanowić może podstawę jego wycofania z cyklu tresurowego.
- Po zakończeniu tresury w ośrodku szkoleniowym, przez okres 1-2 miesięcy psy przechodzą okres adaptacji do warunków pracowni jednostek terenowych - czyli tych, w których docelowo będą pracować.
TECHNIKA I TAKTYKA TRESURY
Tresura psów specjalnych przeznaczonych do identyfikacji śladów zapachowych podzielona jest na kilka, następujących po sobie etapów. Pozytywna ocena każdego etapu, jest „przepustką” do kolejnego.
ETAP I
W etapie tym przede wszystkim dochodzi do nawiązania podstawowej więzi przewodnika z psami. Przewodnicy poznają podstawowe zasady pracy z psami w trakcie tresury. Psy zapoznają się z warunkami pomieszczeń pracowni osmologicznej. Rozpoczyna się faza wstępna tresury polegająca na zapoznawaniu psów z szeregiem selekcyjnym i wypracowywaniu podstawowych odruchów pracy w ciągu. W szeregu ustawia się szklane pojemniki (słoiki typu twist), zawierające pochłaniacze. Przewodnik umieszcza w każdym pojemniku smakołyk. Przemieszcza się wraz z psem wzdłuż szeregu wyrzucając kolejno z pojemników smakołyki. Czynność wykonuje się do przodu i wstecz szeregu. Schemat etapu pierwszego ilustruje poniższa rycina.
 Rycina 1. Schemat I etapu tresury. Psy zapoznają się z warunkami pracy w szeregu selekcyjnym.
W etapie tym wprowadza się element nauki prawidłowego nawęszania. Psy przyzwyczaja się do nauki nawęszania bezpośrednio z pojemnika szklanego. W pojemniku, który pies otrzymuje do nawęszania znajdują się zarówno pochłaniacz, jak i smakołyk. Szereg selekcyjny zbudowany jest podobnie jak w etapie I, tzn. w każdym pojemniku umieszczony jest czysty pochłaniacz oraz smakołyk. Przewodnik, po zapoznaniu psa z zapachem, przemieszcza się wraz z nim wzdłuż szeregu wyrzucając kolejno z pojemników smakołyki. Czynność wykonuje się do przodu i wstecz szeregu. Schemat etapu ilustruje poniższa rycina. Zasadniczym celem tego etapu jest nauczenie psa poprawnego i odpowiednio długiego nawęszania prezentowanego zapachu oraz utrwalenie podstawowych odruchów pracy w ciągu selekcyjnym.
 Rycina 2. Schemat II etapu tresury.
ETAP III
W etapie tym redukcji do dwóch ulega liczba stanowisk, w których umieszczone są smakołyki. W pozostałych pojemnikach umieszczone są tylko neutralne zapachowo pochłaniacze. Pies otrzymuje do nawęszenia pojemnik, w którym umieszcza się pochłaniacz oraz smakołyk. Przewodnik, po nawęszenia psa, przemieszcza się wraz z nim wzdłuż szeregu wyrzucając kolejno z pojemników smakołyki. Czynność wykonuje się do przodu i wstecz szeregu. Zadaniem tego etapu jest wyrobienie u psów odruchu wyszukiwania zapachów smakołyków, znajdujących się tylko w dwóch pojemnikach ciągu. W dalszym ciągu utrwala się odruch nawęszania z pojemnika oraz pracy w ciągu selekcyjnym. Pies powinien nawęszać chętnie i aktywnie prezentowany na starcie zapach.
 Rycina 3. Schemat III etapu tresury.
ETAP IV
W etapie tym w szeregu sekcyjnym znajduje się tylko jeden pojemnik zawierający pochłaniacz i smakołyk, pozostałe zaś pojemniki zawierają neutralne zapachowo pochłaniacze. Pies otrzymuje do nawęszenia pojemnik, w którym umieszcza się pochłaniacz oraz smakołyk. Przewodnik, po nawęszenia psa, przemieszcza się wraz z nim wzdłuż szeregu wyrzucając z pojemnika smakołyk. Wprowadza się dodatkowy element składowy do stereotypu dynamicznego, a mianowicie warowanie.
Rycina 4. Schemat IV etapu tresury.
Czynność wykonuje się do przodu i wstecz szeregu. Zadaniem tego etapu jest wyuczenie psów wyszukiwania zapachów smakołyków, znajdujących się tylko w jednym pojemniku ciągu selekcyjnego. W dalszym ciągu utrwala się odruch nawęszania z pojemnika oraz pracy w ciągu selekcyjnym. Pod koniec tego etapu, kiedy wypracowany został już prawidłowy system sygnalizowania zgodności zapachowej, eliminuje się znajomość rozmieszczenia śladów w ciągu selekcyjnym przez przewodnika.
ETAP V
Jeden z najtrudniejszych etapów tresury, gdyż stanowi to przejście z rozpoznawania zapachów smakołyków na rozpoznawanie ludzkich zapachów. Pies otrzymuje do nawęszenia zapach zabezpieczony na pochłaniaczu z dłoni człowieka (psy pracują na zapachach osób psom nieznanych). Odpowiednik tego materiału umieszczony jest w ciągu selekcyjnym. W pozostałych pojemnikach ciągu umieszcza się neutralne zapachowo pochłaniacze. Przewodnik psa na tym etapie tresury może jeszcze znać rozmieszczenie śladów w ciągu. Zmianie ulega nagradzanie psa za prawidłowe nawęszanie. Przewodnik podaje psu smakołyki z dłoni. Podobnie także za ustalenie zgodności zapachowej - jeżeli pies zaznaczy zgodność warowaniem nagradzany jest smakołykiem, również podawanym z dłoni. Nie nagradza się psów za wskazania „fałszywie pozytywne”. Pod koniec tego etapu stopniowo zmienia się zapachy podawane psom do nawęszenia (np. pobierane z innych części ciała, z przedmiotów, z różnych podłoży). Schemat pracy psów w etapie V ilustruje poniższa rycina.
Rycina 5. Schemat V etapu tresury. Rozpoznawanie pojedynczego zapachu.
ETAP VI
W etapie tym szereg selekcyjny zestawiony jest wyłącznie z zapachów zabezpieczonych od osób. Zapachy umieszczane w ciągu selekcyjnym pobierane są od osób przez okres 15 minut. Na początku etapu - w celu ułatwienia psom rozpoznawania zapachów - różnicuje się je czasowo. Psy otrzymują do nawęszenia zróżnicowany materiał, który zabezpieczany jest z różnych przedmiotów i podłoży. System nagradzania podobny jak w etapie V. Schemat czynności ilustruje poniższa rycina.
Rycina 6. Schemat identyfikacji zapachów przy ciągu selekcyjnym zestawionym z zapachów pobranych od osób.
Po utrwaleniu ciągu odruchów wprowadza się tzw. próbę zerową. Polega ona na tym, że w jednej z następujących po sobie prób, nie umieszcza się zapachu, który pies identyfikował. Schemat takiej próby ilustruje poniższa rycina. Pies przy takiej próbie jest nagradzany smakołykiem, dopiero w momencie, jeżeli sprawdzi wszystkie pojemniki w szeregu, żadnego nie zaznaczy i powróci do przewodnika.
 Rycina 7. Schemat tzw. próby zerowej.
ETAP VII
W etapie tym w dalszym ciągu utrwala się prawidłową identyfikację zapachów przez psy. Wprowadza się dodatkowo element zmiany zapachów podawanych psu do nawęszenia. Pozwala to na wyrobienie umiejętności pozytywnego różnicowania kilku zapachów podawanych w kolejności psom do nawęszenia. Jest to umiejętność, która jest bardzo przydatna psom w trakcie procesowego badania osmologicznego, a w szczególności w ramach zestawu prób kontrolnych. Zadaniem prób kontrolnych jest ocena predyspozycji psa do pracy oraz wykluczenie ewentualnej atrakcyjności zapachowej badanych materiałów. Schemat czynności ilustruje poniższa rycina.
Rycina 8. VII Etap tresury - element zmiany zapachów.
Autor artykułu:
Dla PsyiMy.pl przygotował dr Tomasz Bednarek
Dalsze rozpowszechnianie, kopiowanie w części lub w całości - zabronione
|
